30–31 iyul tarixlərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qırğızıstana dövlət səfəri edib və burada Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov ilə təkbətək görüşü baş tutub. O, həmçinin Çolpon-Atada Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin dövlət başçılarının Qeyri-rəsmi Görüşündə iştirak edib. Səfər çərçivəsində iki lider Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında Müttəfiqlik Münasibətləri haqqında Müqavilə imzalayıb. Bu sənəd ikitərəfli münasibətləri ən yüksək institusional səviyyəyə yüksəldərək iki türk dövlətinin strateji tərəfdaşlığını daha da möhkəmləndirib.
Bu dinamika İ. Əliyevin 31 avqust–1 sentyabr tarixlərində Qırğızıstana işgüzar səfəri zamanı da davam edib . O, Bişkekdə VI Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammitində iştirak edib. Səfər əsasən çoxtərəfli xarakter daşıyıb. Bununla yanaşı, səfər Qırğızıstan–Azərbaycan münasibətlərinin artan siyasi əhəmiyyətini və iki ölkənin rəhbərliyi arasında sıx qarşılıqlı əlaqələri bir daha nümayiş etdirib.
Azərbaycan və Qırğızıstan arasında diplomatik münasibətlər 1993-cü ildə qurulub. Lakin sonrakı təxminən üç onillik ərzində ikitərəfli əlaqələr nisbətən məhdud səviyyədə qalıb. Son illərdə yüksək səviyyəli siyasi əlaqələr əhəmiyyətli dərəcədə intensivləşib.
İlham Əliyev 2022-ci ilin oktyabrında Qırğızıstana dövlət səfəri edib. Səfər zamanı tərəflər Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə imzalayıb və Azərbaycan–Qırğızıstan Dövlətlərarası Şurasının ilk iclasını keçiriblər. Əliyev 2023-cü ilin oktyabrında Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Sammitində, 2024-cü ilin noyabrında isə Türk Dövlətləri Təşkilatının 11-ci Zirvə Görüşündə iştirak etmək üçün yenidən Qırğızıstana səfər edib. Bu səfərlər ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsinə və daha geniş regional inteqrasiyanın inkişafına yönəlib.
Siyasi dinamika 2024-cü ilin aprelində Japarovun Azərbaycana dövlət səfəri zamanı daha da sürətlənib. İki dövlət nəqliyyat, investisiya, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, turizm və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığı əhatə edən geniş sazişlər paketini imzalayıb.
Bu proses Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) institusional inkişafı ilə paralel şəkildə baş verib. TDT 2021-ci ildə Türk Şurasından Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrildikdən sonra əməkdaşlıq istiqamətlərini tədricən mədəni və dil məsələlərindən kənara genişləndirərək nəqliyyat, gömrük prosedurlarının uyğunlaşdırılması, rəqəmsal bağlantı, investisiya, fəlakətlərin idarə olunması və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı da əhatə etməyə başlayıb.
2024-cü ilin noyabrında Bişkekdə keçirilən TDT-nin 11-ci Zirvə Görüşündə regional bağlantıların gücləndirilməsi, rəqəmsal transformasiya və əlaqələndirilmiş iqtisadi inteqrasiya məsələləri ön plana çəkilib. Daha sonra, 2025-ci ilin oktyabrında Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi Qəbələdə keçirilən 12-ci Zirvə Görüşündə bu prioritetlər daha da möhkəmləndirilib və Bakı təşkilatın aparıcı strateji aktorlarından biri kimi mövqeyini gücləndirib.
Bu ilin mayında Qazaxıstanın Türküstan şəhərində keçirilən TDT-nin qeyri-rəsmi Zirvə Görüşü də nəqliyyat inteqrasiyasına, rəqəmsal infrastrukturun inkişafına və üzv dövlətlər arasında daha sıx koordinasiyaya xüsusi diqqət yetirməklə bu istiqamətin davam etdirildiyini nümayiş etdirib.
TDT daxilində artan liderlik rolu ilə yanaşı, Bakı Mərkəzi Asiya ilə institusional əlaqələrini də daha da dərinləşdirib. 2025-ci ilin noyabrında Azərbaycan Mərkəzi Asiyadan olmayan ilk ölkə kimi Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşlərində tamhüquqlu üzv qismində iştirak edib. Bu proses Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın Xəzər dənizi vasitəsilə bir-biri ilə sıx bağlı vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi formalaşdığını göstərir.
İlham Əliyev bu baxışı iyulun 31-də Çolpon-Atada keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Ölkələrinin Dövlət Başçılarının Qeyri-rəsmi Görüşü zamanı daha ətraflı ifadə edərək bildirib: “Bu gün Mərkəzi Asiya və Azərbaycan vahid geosiyasi və geoiqtisadi regionu təmsil edir və bu regionun əhəmiyyəti getdikcə artır".
*Məqalənin ingilis dilində dərc olunmuş tam mətni ilə aşağıdakı link vasitəsilə tanış olmaq mümkündür:
https://jamestown.org/azerbaijan-and-kyrgyzstan-elevate-relations-to-alliance/
