BMTMM-in eksperti Vüsal Quliyevin “Azərbaycan, Qazaxıstan və Çin Orta Dəhliz üzrə logistika sahəsində əməkdaşlığı əlaqələndirir” sərlövhəli məqaləsi The Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program analitik mərkəzinə bağlı CACI Analyst-də dərc edilib.
Məqalədə qeyd edilir:
“Azərbaycan, Qazaxıstan və Çin Avrasiya boyunca uzanan ticarət və logistika marşrutu olan Orta Dəhlizin imkanlarını genişləndirməyə getdikcə daha çox önəm verirlər. Çinin Lianyungang limanından başlayan mövcud logistika zəncirinin Bakıya qədər uzadılması təklifi, Aktau limanının konteyner daşıma imkanlarının genişləndirilməsi və yeni multimodal nəqliyyat sazişləri əvvəllər ayrı-ayrılıqda həyata keçirilən infrastruktur layihələrinin vahid sistemdə birləşdirilməsinə doğru irəliləyişdən xəbər verir.
Lianyungang–Xorqos–Aktau marşrutu üzrə mövcud “Üç qovşaq” logistika zəncirinin Bakıya qədər genişləndirilməsi Çin, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın nəqliyyat şəbəkələrini daha sıx inteqrasiya edə, eləcə də Avropa bazarlarına yük daşımalarını asanlaşdıra bilər. Bu, ənənəvi təchizat zəncirlərində yaranan fasilələr fonunda Yaponiya və Cənubi Koreyaya ticarət və enerji marşrutlarını şaxələndirmək üçün əlavə imkanlar da yarada bilər.
Bununla belə, layihənin uzunmüddətli səmərəliliyi iştirakçı ölkələrin dəmir yolu daşımalarını, liman əməliyyatlarını, gömrük prosedurlarını və rəqəmsal sistemləri nə dərəcədə uzlaşdırmasından asılı olacaq. Marşrutun rəqabətədavamlı olması üçün yükdaşımalar etibarlı, sərfəli və kommersiya baxımından cəlbedici şərtlərlə həyata keçirilməlidir.
2026-cı il sentyabrın 9-da Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin Sinxua agentliyinə müsahibəsində Azərbaycan–Qazaxıstan–Çin logistika əlaqələrinin artan əhəmiyyəti vurğulanıb. Həmin gün Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) Liman Administrasiyaları Konfransında Lianyungang limanının xarici əlaqələr üzrə vitse-prezidenti Jiang Wei Bakının mövcud Lianyungang–Xorqos–Aktau “Üç qovşaq” logistika zəncirinə daxil edilməsini təklif edib.
Konfrans çərçivəsində Azərbaycan Dəmir Yolları QSC-nin (ADY) sədri Rövşən Rüstəmov Çinin Shanghai International Port Group (SIPG) şirkətinin, NIZE Tech şirkətinin və Lianyungang limanının nümayəndələri ilə görüşüb. Görüşdə Lianyungang–Bakı marşrutunun inkişafı, müntəzəm konteyner və blok-qatar daşımalarının genişləndirilməsi, Avropaya göndərilən əlavə Çin yüklərinin cəlb edilməsi, eləcə də ağıllı liman texnologiyalarının və rəqəmsal həllərin tətbiqi məsələləri müzakirə olunub.
İştirakçılar dəmir yolu və liman əməliyyatları arasında koordinasiyanın yaxşılaşdırılması, eləcə də Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün yükdaşımaların həcminə dair proqnozlar, qatarların hərəkət cədvəlləri və logistika tələbləri barədə məlumat mübadiləsinin vacibliyini də vurğulayıblar.
Sentyabrın 8-də hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) sədr müavini Tahir Budaqov Çin Kommunist Partiyası (ÇKP) Mərkəzi Komitəsinin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri Liu Haysin başda olmaqla, Çin nümayəndə heyəti ilə görüşüb. Görüşdə ticarət, nəqliyyat, “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü, Zəngəzur dəhlizi, eləcə də Pekinin Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) ilə əlaqələrinin daha da genişləndirilməsinə verdiyi dəstək müzakirə olunub.
Bu proseslər əvvəlki illərdə qoyulmuş infrastruktur investisiyaları və ikitərəfli sazişlər şəbəkəsinin genişlənməsinə əsaslanır. Bu əməkdaşlığın inkişafına iştirakçı ölkələrin hökumətləri arasında yüksək səviyyəli müntəzəm təmaslar da dəstək verir.
2024-cü il iyulun 3-də Azərbaycan və Çin Astanada Strateji Tərəfdaşlığın Qurulması haqqında Birgə Bəyannamə qəbul ediblər. Sənəddə Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlığın gücləndirilməsi və Çin–Avropa istiqamətində yük qatarı daşımalarının inkişafının sürətləndirilməsi öhdəliyi əksini tapıb.
Həmin gün KTZ Express, Aktau Beynəlxalq Ticarət Dəniz Limanı və Lianyungang Liman Qrupu Aktau limanında konteyner logistika mərkəzinin yaradılması üçün birgə müəssisənin təsis edilməsinin əsas şərtləri barədə razılığa gəliblər. Dəyəri 96 milyon ABŞ dolları olan layihə illik 500 min TEU (20 futluq konteyner ekvivalenti) yükaşırma gücünə malik yeni konteyner terminalının tikintisini, idarə olunmasını və istismarını nəzərdə tuturdu.
2024-cü ilin sentyabrında Lianyungang Port Group Co., Ltd., Kazakhstan Express Rail Company və Aktau Beynəlxalq Ticarət Dəniz Limanı Aktau limanında konteyner logistika mərkəzinin yaradılması layihəsinin həyata keçirilməsinə dair sazişlər imzalayıblar. Obyekt 2025-ci il iyunun 9-da rəsmi fəaliyyətə başlayıb. Bu, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu boyunca Qazaxıstanın tranzit imkanlarının genişlənməsinə töhfə verib.
2024-cü ilin noyabrında isə Bakıda keçirilən COP29 çərçivəsində Azərbaycan, Qazaxıstan və Çinin Xi’an Free Trade Port Construction and Operation Co., Ltd. şirkəti Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Limanında ilkin olaraq 40 hektar ərazidə multimodal yük terminalının yaradılması üçün birgə müəssisə təsis etmək barədə razılığa gəliblər.
2025-ci ilin aprelində Azərbaycanın və Çinin nəqliyyat nazirləri Pekində Beynəlxalq Multimodal Daşımalar haqqında Saziş imzalayıblar. Həmin ilin iyulunda isə Azərbaycan Dəmir Yolları QSC (ADY) Çin Dövlət Dəmir Yolları Qrupu və Xi’an Free Trade Port ilə ayrı-ayrılıqda sazişlər bağlayıb. Bu razılaşmalar Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolunun imkanlarının gücləndirilməsini, dəmir yolu tranzitinin genişləndirilməsini və Çinin Sian şəhərində illik 20 min TEU (20 futluq konteyner ekvivalenti) yükaşırma gücünə malik konteyner meydançasının yaradılmasını nəzərdə tutur.
Bu birgə təşəbbüslər Çinin daxili ərazilərindəki və sahilyanı nəqliyyat qovşaqlarını Qazaxıstanın dəmir yolları və Xəzər dənizindəki limanları, Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu və buradan Avropaya uzanan marşrutlarla birləşdirən vahid logistika şəbəkəsinin formalaşması üçün zəmin yaradır".
