Beynəlxalq münasibətlərdə bir ölkənin necə təqdim olunması çox vaxt onun həyata keçirdiyi siyasət və fəaliyyət qədər əhəmiyyət daşıyır. Son on gün ərzində bir sıra nüfuzlu Qərb media qurumlarında, o cümlədən Polşanın TVP World telekanalında, Böyük Britaniyanın The Independent qəzetində, BBC-nin Rus xidmətində və The Guardian qəzetində Azərbaycana müxtəlif aspektlərdən toxunan bir neçə material dərc olunub.
Qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi baxımından Azərbaycanla bağlı media materiallarının hazırlanmasında əsas götürüləcək peşəkar standartların aydın şəkildə müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Bu standartlara faktoloji dəqiqlik, mövzunun zəruri kontekst daxilində təqdim olunması və müxtəlif mövqelərin balanslı şəkildə əks etdirilməsi daxildir. Belə yanaşma Azərbaycanla bağlı məlumatların ardıcıl, obyektiv və etibarlı şəkildə təqdim edilməsinə xidmət edə bilər.
Bakının narazılığı Azərbaycanın fəaliyyətinin və siyasətinin araşdırılmasından irəli gəlmir. Əksinə, Avropanın enerji təhlükəsizliyi, Xəzər regionunda nəqliyyat və bağlantı imkanları, eləcə də Ermənistanla kövrək sülh prosesinin kəsişməsində yerləşən və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan bir ölkə kimi Azərbaycanın fəaliyyətinin diqqətlə araşdırılması tamamilə təbiidir.
Narazılıq daha konkret məqamla bağlıdır: sözügedən materialların bir neçəsində peşəkar jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri - tərəflərin mövqelərini öyrənmək və onları materialda əks etdirmək - lazımi şəkildə nəzərə alınmayıb.
The Guardian qəzetində Qarabağ müharibəsindən bəhs edən sənədli filmə həsr olunmuş resenziyanı nəzərdən keçirək. Janr baxımından film resenziyası xəbər materialından daha çox estetik və sənət baxımından qiymətləndirmə xarakteri daşıyır. Heç kim sənədli film haqqında yazan tənqidçidən diplomatik vasitəçilik aparmasını gözləmir.
Lakin həmin resenziyada Qarabağ ermənilərinin yaşadığı iztirablar təsvir edilərkən münaqişənin digər tərəfinə dair mühüm tarixi və siyasi kontekst - bundan əvvəl baş vermiş münaqişə, Azərbaycan ərazilərinin işğalı və bunun nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlının öz doğma yurdlarından didərgin düşməsi - ümumiyyətlə qeyd olunmur. Bu cür yanaşma oxucuda münaqişənin mahiyyəti və tərəflərin yaşadığı itkilər barədə natamam və birtərəfli təsəvvür yarada bilər.
Burada söhbət fərqli şərhlərin təqdim olunmasından deyil, sənədləşdirilmiş faktların nəzərə alınmasından gedir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən 1993-cü ildə qəbul edilmiş dörd qətnamədə Azərbaycan ərazilərindən işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunub və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət ifadə edilib. Sonrakı təxminən otuz il davam edən işğal dövründə Qarabağdan və ətraf rayonlardan yüz minlərlə azərbaycanlı öz evlərindən məcburi şəkildə didərgin salınıb, minlərlə insan həlak olub, işgəncələrə məruz qalıb və ya girov götürülüb.
Lakin bu mühüm kontekstin heç birinə həmin resenziyada yer verilməyib. Əksinə, yazının girişində Talış kəndindəki “bombalanmış məktəb” görüntüsü Azərbaycan təcavüzünün sübutu kimi təqdim olunur. Halbuki kənd təmas xəttinin üzərində yerləşirdi və hərbi əməliyyatlar zamanı hər iki tərəfdən dəfələrlə atəşə tutulurdu.
Beləliklə, dağıntı görüntüsünün müvafiq kontekst təqdim edilmədən istifadəsi onu sadəcə münaqişənin nəticələrini əks etdirən vizual material olmaqdan çıxarıb ittiham xarakterli arqumentə çevirir. Jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri isə məhz belə hallarda oxucuya hadisəni daha dolğun anlamağa imkan verən zəruri konteksti təqdim etməkdir.
*Məqalənin ingilis dilinə dərc edilmiş tam mətni ilə aşağıdakı link vasitəsilə tanış ola bilərsiniz:
https://theliberum.com/are-double-standards-applied-to-azerbaijan-by-the-western-media/
