BMTM-in aparıcı məsləhətçisi Vüsal Quliyevin “Orta Dəhlizin cənub qolu Avrasiya bağlantılarında rolunu gücləndirir” adlı məqaləsi “The Jamestown Foundation” mərkəzinin nəşrində dərc edilib.
Məqalədə qeyd edilir:
"Fevralın 10-da Azərbaycan, Gürcüstan, Türkmənistan və Özbəkistanın dəmir yolu rəsmiləri Aşqabadda bir araya gələrək Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) inkişafını sürətləndirmək və əməkdaşlığı gücləndirmək məsələlərini müzakirə etdilər.
Orta Dəhlizin inkişafı Asiya ilə Avropanı birləşdirən daha sürətli və geosiyasi baxımdan dayanıqlı ticarət marşrutlarına artan ehtiyac fonunda getdikcə daha da sürətlənir. Dəhlizin cənub qolu Çin Xalq Respublikasından başlayaraq Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan ərazisindən keçərək Xəzər dənizinə çatır, oradan isə Azərbaycan və Gürcüstan vasitəsilə Türkiyə və Avropa bazarlarına uzanır.
Bu hissə şəbəkənin getdikcə daha mühüm seqmentinə çevrilməkdədir. Regional bağlantı təşəbbüsləri sürətləndikcə Orta Dəhlizin cənub qolu tədricən formalaşan Avrasiya nəqliyyat arxitekturasının əsas komponentlərindən biri kimi ön plana çıxır.
Aşqabadda keçirilən görüş dəhlizin konseptual marşrutdan tam inteqrasiya olunmuş logistika şəbəkəsinə çevrilməsi üçün daha dərin institusional koordinasiyanın zəruriliyi mövzusunda regional tərəfdaşlar arasında ortaq fikrin gücləndiyini göstərdi.
“Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri Rövşən Rüstəmov, Türkmənistanın dəmir yolu nəqliyyatı naziri Məmməd Axməmmədov, “Özbəkistan Dəmir Yolları”nın İdarə Heyətinin sədri Zufar Narzullayev və “Gürcüstan Dəmir Yolları”nın baş direktoru Laşa Abaşidze görüşdə iştirak edib.
Onların müzakirələri əsasən yükdaşımaların həcminin artırılması, milli dəmir yolu sistemləri arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi və Orta Dəhlizin Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa bazarlarını birləşdirən multimodal Avrasiya nəqliyyat marşrutu kimi rəqabət qabiliyyətinin artırılması istiqamətlərini əhatə edib.
Özbəkistanın dəhlizdə artan rolu xüsusilə diqqətçəkən məqamdır. Ölkənin Orta Dəhlizə daha dərindən inteqrasiya olunması marşrutun ilkin əsas iştirakçıları çərçivəsindən kənara çıxaraq genişlənməsini göstərir.
Mərkəzi Asiyanın ən çox əhalisi olan ölkəsi və regionun ən sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatlarından biri kimi Özbəkistan son illərdə beynəlxalq bağlantılara və tranzit infrastrukturunun inkişafına getdikcə daha çox üstünlük verir.
Özbəkistanın dəmir yolu sisteminin Trans-Xəzər ticarət şəbəkəsinə inteqrasiyası ölkəyə Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarlarına birbaşa çıxış imkanı yaratmaqla yanaşı, dəhlizin cənub qolunun da güclənməsinə töhfə verir.
2025-ci ilin oktyabrında Çin Xalq Respublikasını Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan vasitəsilə Xəzər dənizinə bağlayan, oradan isə Azərbaycan üzərindən Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə Avropaya uzanan yeni multimodal yük dəhlizi istifadəyə verilib.
İlk pilot yük daşınması Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun Kaşqar şəhərindən yola düşərək Qırğızıstan və Özbəkistan ərazisindən uğurla keçmiş, daha sonra Türkmənistana və Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımaya qoşulmuş, buradan isə Azərbaycan vasitəsilə qərb istiqamətində davam etmişdir.
Bu daşınma Mərkəzi Asiyanı Xəzər regionu və Avropa bazarları ilə birləşdirən yeni Şərq-Qərb logistika zəncirinin getdikcə daha real və səmərəli olduğunu nümayiş etdirdi. Daha geniş mənada, bu təşəbbüs regional bağlantını gücləndirir, Orta Dəhlizin infrastrukturunu möhkəmləndirir və Mərkəzi Asiyanın tarixən quru ilə əhatə olunmuş regiondan tədricən daha çox inteqrasiya olunmuş tranzit mərkəzinə çevrilməsinə töhfə verir.
Aşqabad görüşü iştirakçı dövlətlər arasında koordinasiyanın dərinləşdirilməsi istiqamətində əvvəlki addımların davamı olmuşdur.
2025-ci ilin avqustunda Azərbaycan, Türkmənistan və Özbəkistan Türkmənbaşı şəhərində dəhlizin Xəzər seqmenti üzrə koordinasiyanı gücləndirmək məqsədilə Anlaşma Memorandumu imzalayıblar.
Bu razılaşma iştirakçı ölkələr arasında fəaliyyətlərin uzlaşdırılması baxımından institusional əsas yaratmış və marşrut boyunca logistika səmərəliliyinin artırılması üçün çərçivə formalaşdırıb”.
Məqalədə Azərbaycanın roluna da diqqət çəkilir:
“Azərbaycan Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və oradan da Avropa bazarları ilə birləşdirən əsas tranzit qovşağı kimi çıxış edir. Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən Azərbaycan Mərkəzi Asiya istehsalçıları ilə Avropaya uzanan quru dəmir yolu şəbəkələri arasında dəniz və logistika körpüsü rolunu oynayır.
Bakı Limanı Azərbaycanın modernləşdirilmiş dəmir yolu infrastrukturu ilə birlikdə Qazaxıstan və Türkmənistandan Xəzər dənizi vasitəsilə gələn yüklərin səmərəli şəkildə qəbul edilərək qərb istiqamətində daşınmasını təmin edir.
Bundan əlavə, TRIPP/ Zəngəzur dəhlizi kimi regiondaxili bağlantı təşəbbüsləri Orta Dəhlizin ümumi dayanıqlılığını və şaxələndirilməsini daha da gücləndirmək potensialına malikdir”.
*Məqalənin ingilis dilində dərc edilmiş mətni ilə aşağıdakı link vasitəsilə tanış olmaq mümkündür:
https://jamestown.org/southern-branch-of-middle-corridor-gains-eurasian-connectivity-momentum/
